مراحل تولید خاک پوششی

خاک پوششی مناسب برای تولید قارچ خوراکی دکمه ای
خاک پوششی(Casing soil) لایه ای از خاک ااست که پس پرشدن کامل کمپوست با میسیلیوم قارچ، بر روی آن کشیده شده و برای تشکیل پین ها و نهایتا تولید قارچ ضروری است. خاک پوششی، آب موردنیاز برای رشد و توسعه میسلیوم ها و تشکیل قارچ را فراهم می سازد و مانع از تغييرات شديد رطوبتي در سطح بستر و خشك شدن كامپوست مي شود.


ویژگیهای خاک پوششی
برای اینکه خاک پوششی، عملکرد فوق الذکر را داشته باشد، نکات مهم مورد توجه عبارتند از: ظرفیت نگهداری آب، pH، ضریب هدایت الکتریکی، میزان تخلخل و فقدان مواد غذایی.
- ظرفیت نگهداری آب(W.H.C)
بعد از خاکدهی، آب از خاک پوششی از طریق تبخیر جدا می گرد. خاک پوششی بایستی ظرفیت نگهداری آب بالایی داشته باشد به عبارت دیگر باید بتواند آب را جذب کرده و درخود نگهداری نماید. موارد موثر بر ظرفیت نگهداری آب خاک پوششی عبارتند از: میزان رطوبت خاک پوششی (50 تا 70 درصد)، مواد غیرآلی تجزیه ناپذیر و دارا بودن خلل و فرج ریز.
- اسیدیته (pH)
اسیدیته بهینه برای رشد میسلیوم قارچ خوراکی 5/7 – 2/7 است . PH کمتر یا بیشتر از حد بهینه، سبب می شود که رشد میسلیوم متوقف شود. pH نبایستی از 7 کمتر باشد، زیرا خطر بروز تریکودرما (کپک سبز) را افزایش می دهد.. در مرحله پوشاندن بستر ، pH ماده پوششی حدود 5/7-7 است.
-ضریب هدایت الکتریکی (EC)
میزان EC خاک پوششی تقریبا 2 میلی زیمنس بر سانتی متر با روش اندازه گیری یک در چهار(یک حجم خاک با چهارحجم آب مقطر) مناسب است. شوری های بالاتر از این ححد باعث کاهش پین دهی و راندمان تولید می گردد.
-درصد مواد غیرآلی تجزیه ناپذیر: هرچه درصد مواد معدنی تجزیه ناپذیر در مواد پوششی بیشتر باشد، جذب آب از آن مشکل تر خواهد بود. بستر رویش قارچ ، ماده پوششی بستر، میسلیوم و قارچ دارای غلظت مختلفی از نمک هستند که در جذب رطوبت موثر است. موادی که مورد استفاده در تهیه ماده پوششی قرار گیرند، باید فاقد مواد مغذی سهل الهضم باشند زیرا وجود مواد مغذی در ماده پوششی خطر رشد کپک های پارازیتی را بیشتر می نماید
- تخلخل و عملکرد موئینگی: ساختار موئینگی مواد پوششی بستر قارچ تعیین کننده جذب راحت آب است. موئین های بزرگ (ماکرو پرز) آب را راحت تر از موئین های کوچک (میکرو پرز) جذب می نمایند. ماده پوششی میکرو پورز قابلیت نگهداری آب بیشتری نسبت به ماکروپرز دارد . به هر حال ترکیب ماده پوششی باید طوری باشد که رطوبت را به راحتی از دست ندهد .

ترکیب خاک پوششی
- پیت:
پیت یک ماده آلی است که از خزه های پوسیده و مرده تحت شرایط بی هوازی بوجود آمده است. پیت موردنیاز برای تهیه خاک پوششی اساسا در کشور آلمان وجود دارد و تشکیل خاک پیت تقریبا از 6000 سال پیش از میلاد مسیح آغاز شده است. در طی 8000 سال یک لایه خاک پیت با ضخامت 5/2 متر ایجاد شده است. در مناطقی که پیت ماس به عنوان خاک پوششی استفاده می شود، یک لایه بالایی سخت و ناصاف وجود دارد که بتدریج به پیت سیاهرنگ تبدیل می شود.این لایه ناصاف و سخت، جوان ترین نوع پیت است که توسط خزه های مرداب تشکیل می شود. پیت سیاهرنگ قدیمی تر است و مخلوطی از بقایای مردابی و علف می باشد. میان خاک پیت رویی و زیرین اختلاف وجود دارد. خاک پوششی که فقط با خاک پیت رویی تهیه می شود، ویژگیهای زیر را داراست:
- کیفیت ثابتی دارد. (یکنواختی آن بدلیل اختلاف و تنوع کم رشد گیاهی است).
- استریل است. (دارای 5/3= pH است. از خاک پیت زیرین، اسیدی تر است).
- خاک پیت زیرین بیشتر بعنوان خاک مزرعه بکار می رود.
خاک پیت بایستی از مناطق بکری که هیچ نوع کشتی در آن مناطق صورت نگرفته باشد، برداشت شود. پیت ناخالص سبب بروز مشکلاتی می شود زیرا ممکن است حاوی عوامل بیماری زا (ازجمله نماتدها) یا بذر علفهای هرز باشد. عرضه خاک پیت سخت برای 20 سال دیگر امکان پذیر است و خاک پیت سیاه نیز برای 40-30 سال آینده موجود است. پس از آن، جایگزین های آن بایستی بررسی شود و یا منابعی خاک پیت در سایر کشورها از قبیل فنلاند، ایرلند یا روسیه کشف گردد. بهترین مرداب های پیت برای برداشت خاک پیت سیاهرنگ، در عرض جغرافیایی 55-50 درجه واقع شده اند.
تحقیقات زیادی در حال حاضر درخصوص جایگزین های خاک پیت انجام شده است. در یک دهه اخیر ، آزمایشاتی با خاک رس، خاک کشاورزی، خاک نارگیل، کمپوت مصرف شده، فاضلاب شهری، خمیر کاغذ، مواد معدنی، الوتریلیت، سنگ ورمکیولیت و سایر محصولات انجام شده است. این ترکیبات به صورت کامل و یا نسبی با پیت جایگزین شدند. نتایج نشان داد که تولید قارچ کمتر شده و با هزینه تهیه این جایگزین ها بالاتر بوده است.
نتیجه آن که پیت بهترین خاک پوششی برای قارچ است که هزینه کمتر و بیشترین راندمان را به همراه دارد. معایب دیگر جایگزین های پیت عبارتند از : انتخابی شدن خاک کمتر است و باکتریهای مفید به طور طبیعی در این جایگزین ها وجود ندارند. خاک پیت به روش حفر عمودی برداشت می شود. لایه پیت کامل (به جز لایه کوچکتر رویی ) در یک زمان برداشت می شوند. مخلوط پیت که برای تهیه خاک پوششی به کار می رود شامل مقادیر زیادی خاک پیت سیاهرنگ (80%) و بقیه آن خاک پیت قهوه ای یا سخت است (20%). هر نوع پیت ویژگیهای خاص خود را داراست. میزان فرسایش تا حد زیادی تعیین کننده ظرفیت جذب آب خاک پیت است. خاک پیتی که بیشتر در معرض فرسایش بوده است، ظرفیت جذب آب کمتری دارد. پیت سخت، میزان زیادی آب را در مدت کوتاهی جذب می کند و ظرفیت جذب آب آن بیش از 800 گرم آب به ازاء 100 گرم ماده خشک پیت است. ظرفیت جذب آب خاک پیت سیاه، 800- 400 گرم به ازاء 100 گرم ماده خشک است.
ظرفیت نگهداری آب خاک پوششی، توسط عملکرد موئینگی آن تعیین می شود. خاک پوششی دارای فضاهای متعدد مملو از هواست که می تواند آب را در آن فضا ذخیره نماید. در میان اجزاء خاک پوششی فضاهای بزرگ (ماکروپور) و کوچک (میکروپور) وجود دارد. در فضاهای کوچک یا میکروپورها، آب به طور قوی و محکم توسط اثر مویینگی، اتصال و پیوند دارد. خاک پیت سیاه، که بیشتر تجزیه شده است، دارای فضاهای کوچک (میکروپور) بیشتری نسبت به فضاهای بزرگ (ماکروپور) است. خاک پیت سیاه، عملکرد مویینگی قوی دارد و در نتیجه ظرفیت نگهداری آب بالاتری دارد. خاک پیت سخت (جوانتر) فضاهای بزرگتر بیشتری دارند که در نتیجه ظرفیت جذب آب بالاتری دارد اما این آب جذب شده، پیوند ضعیفتری دارد. اگر میزان خاک پیت سیاه در خاک پوششی بیشتر باشد، بافت خاک پوششی سنگین تر و گریسی تر و اغلب چسبنده تر می شود. خاک پوششی با میزان بالاتر خاک پیت سخت (جوان تر) باشد، خاک پوششی سبکتر و اسفنجی تر است و عموماً به انسداد سطحی خاک، حساس تر است.


- کربنات کلسیم
برای رشد بهینه میسلیوم، PH در محدوده 7 ضروری است. اگر مخلوط فقط حاوی پیت خالص باشد، دستیابی به این PH امکان پذیر نیست در نتیجه افزودن ترکیباتی به ماده پوششی که سبب افزایش PH شود، ضروری است، هنگامی که ماده پوششی تهیه می شود، کربنات کلسیم ضایعات کارخانجات قند spent lime ، به آن افزوده می شود.این ترکیب رسوب نرم کربنات کلسیم است که با مواد آلی خاص مخلوط شده است. در کشاورزی، این ماده بعنوان کود کلسیم به کار می رود. کربنات کلسیم دارای کیفیت چسبندگی است و به زبرنمودن ساختار ماده پوششی کمک می کند.

پاستوریزاسیون خاک پوششی:
اصولا خاک پیت فاقد هر گونه آفت و آلودگی است چرا که از اعماق زمین استخراج می شود و به دلیل pH اسیدی که دارد هیچ گونه آلودگی نمی تواند داشته باشد. در اروپا و امریکا این خاک بدون پاستوریزه کردن مورد استفاده قرار می گیرد چرا که پاستوریزه کردن خاک می تواند یک سری میکروارگانیسم های مفید خاک مثل سودوموناس پوتیدا که در مرحله تشکیل پین به پین زایی و تشکیل گره در خاک کمک می کند را از بین ببرد بنابراین برای حفظ باکتری های مفید آن را پاستوریزه نمی کنند. ولی متاسفانه در ایران به دلیل اینکه این خاک از اعماق استخراج نمی شود و اصولا سطحی است دارای الودگی های فراوان و پارازیت های زیادی است و پاستوریزه نکردن ان می تواند لطمه زیادی به باردهی بزند. نتیجتا با از دست دادن یک سری باکتری های مفید برای از بین بردن پارازیت ها و آفات مجبور به پاستوریزه خاک پوششی قبل از استفاده هستیم در کارخانجات ایران به دو روش خاک را پاستوریزه می کنند.
روش اول : اضافه کردن فرمالین به خاک:
با اضافه کردن فرمالین ۲ درصد و اضافه کردن سموم قارچ کش به خاک مثل کاربندازیم و لاروکش مثل دیمیدین روش دوم: روش دوم: پاستوریزه کردن خاک:
پاستوریزه کردن خاک در تونل های مخصوص در دمای ۶۰ درجه به مدت ۶-۸ ساعت. باید در حفظ این دما محتاط بود چرا که بالا رفتن دما بیش از ۶۰ درجه موجب از بین رفتن بیشتر باکتری های مفید شده و می تواند موجب افزایش ریسک آلوده شدن به کپک قهوه ای شود.
روش پاستوریزه خاک در مقایسه با سموم از اطمینان بیشتری برخوردار است و بیشتر کارخانه ها از این روش استفاده می کنند به خصوص در مورد دفع آفات و بیماری های قارچ خوراکی پاستوریزه از اهمیت زیادی برخوردار است.

---