مواد اولیه لازم برای تولید قارچ دکمه ای
مواد اولیه لازم برای تولید قارچ دکمه ای
قارچها برخلاف گياهان فاقد سبزينه هستند .از اين رو نمي توانند عمل فتوسنتز را انجام دهند و مواد آلي مورد نيازخود را بسازند .اين موجودات برروي بقاياي مواد آلي با منشاء گياهي و جانوري مي رويند و منابع C و N مورد نياز خود را ازآنها دريافت مي کنند. با اينكه قارچها ار بقاياي مواد زايد گياهي و صنعتي (كامپوست) تغذيه مي كنند اما سرشار از پروتئين، كلسيم، فسفر، ويتامين و انواع اسيدهاي آمينه ضروري مي باشند.
کشت قارچ خوراکي چه به روش سنتي و چه به روش صنعتي پروسه پيچيده اي است که به 3 ماده اصلي شامل اسپاون یا بذر ،کامپوست یا بستر کشت و همچنین خاک پوششی نیاز دارد. هر یک از این مواد طی فرایندهای تخصصی و پیشرفته در محیطهای آزمایشگاهی یا فارم های تولیدی تحت عنوان فعالیتهای توليد بذر، کامپوست سازي و تهیه خاک پوششی تولید می گردند. در ادامه اشاره مختصری خواهیم داشت به هریک از این مراحل تولید.
1- توليد بذر(Spawn)
این فرآیند خود از دو مرحله اصلی تشکیل شده است. انتخاب اسپور اولیه و تکثیرو نگداری آن
الف : انتخاب نوع بذر:
براي کسب نتيجه مطلوب بهتر است بذر قارچ توسط آزمايشگاههاي مطمئن تهيه شود .در مجموع واريته ي قارچ انتخاب شده مي بايست از لحاظ اندازه ، بافت سلولي، مقاومت در برابر آفات و بيماريها ايده آل باشد و اسپور آن عاري از هرگونه آلودگي ويروسي باشد .
ب: تهيه بذر
پس از تهيه بذراستريل قارچ، آنرا بر روي محيط غذايي آزمایشگاهی کشت مي دهند. زماني که ميسليوم سطح ژل را بپوشاند به آن کشت خالص(Mother Culture) گفته مي شود. سپس کشت مذکور را به محيطي که براي رشد ميسليوم مناسب است نظيرکوداسبي، دانه حبوبات و
غلات، ساقه تنباکو،.... منتقل کرده و تحت دماي ثابت تا زماني که ميسليوم ها محيط کشت را در بر بگيرند نگهداري مي کنند. کشت مادر بايد طي مدت يک هفته به مصرف برسد ولي چنانچه در دماي4-2 درجه سانتيگراد نگهداري شود براي 12-6 ماه مي توان از آن استفاده کرد.
2- تولید کمپوست(Compost):
كامپوست قارچ خوراكي محيط كشت و منبع اصلي تامين مواد غذايي مورد نياز قارچ مي باشد كه نقش اصلي و كليدي را در ایجاد كميت و كيفيت محصول داراست. درواقع کنترل فعالیت و جمعیت
میکروارگانیزم ها در جریان اماده سازی کمپوست و شکستن مواد الی به مواد ساده قابل جذب برای قارچ دکمه ای کلید اصلی تهیه یک بستر کشت موفق می باشد.
مواد تشکیل دهنده کمپوست باید منابع کربنی و نیتروژنی مورد نیاز قارچ و نسبت ایده آل این ترکیبات نسبت به یکدیکر را فراهم نمایند. میزان ازت مو جود درمرحله شروع پروسه حدود 5/1 % وزن خشک مواد و نسبت کربن به نيتروژن 1 به 25تا 30است. در پايان مراحل کامپوست سازي ميزان ازت 2- 3/2% وزن خشک و نسبت کربن به نيتروژن 1به 17 ميباشد. باتوجه به قيمت ونوع مواد اوليه و مکمل هاي غذايي موجوددر کشورهاي مختلف فرمولهاي متفاوتي تنظيم شده است
مواد تشکيل دهنده کامپوست اصولا شامل کاه وکولش گندم و يا سايرغلات مانند جو، برنج ، ذرت و... ميباشد. اين مواد تأمين کننده ترکیبات پلی ساکاریدی مورد نیاز میکروارگانیزم های کامپوست وقارچ خوراکي هستند. کودهاي حيواني بيشتر شامل کود اسبي و کود مرغي به عنوان مکمل تامین کننده نیتروژن به اين مواد افزوده مي شود. مواد غذايي کنسانتره شامل سبوس گندم ، جو ، برنج و نيز مواد غذايي حاصل از دانه هاي ذرت، سويا، کنف و پنبه مي باشد که بر روی ارزش غذایی قارچ تاثیر کذار است. به منظور تامین نیازهای ازتی میکرو ارگانیزمها از کودهای ازته نظیر اوره استفاده می شود و موادی چون سولفات کلسيم هيدراته (ژيپس) و کربنات کلسيم برای اصلاح بافت کمپوست به آن اضافه می شود.
باتوجه به قيمت ونوع مواد اوليه و مکمل هاي غذايي موجوددر کشورهاي مختلف فرمولهاي متفاوتي تنظيم شده است .در ايران معمولا از فرمول زير استفاده ميشود:
کلش گندم Kg 6000 ، کودمرغيKg 3500 ، اوره Kg 100، ملاس Kg 100 ، ژيبس (سنگ گچ ) Kg 400
این مواد طی چند مرحله شامل خيس کردن کولش(Wetting) و ايجاد رطوبت مناسب برا ي رشد ميکروارگانيسم ها، مخلوط کردن مواد کامپوست (make up) به صورت یکنواخت، - بر گرداندن و هم زدن توده کامپوست ((turning چندين بار، درون بونکرها جهت کنترل دما و تامین اکسیژن مورد نیاز میکرو ارگانیز مها ، شیرین سازی ( conditioning ) و پاستوریزاسیون (pasturisatio)کامپوست درون تونلهای مخصوص که در این مرحله علاوه بر خارج کردن آمونیاک اضافی، میکروارگانیسمهای رقیب قارچ دکمه ای حذف شده و در انتها پس از خنک شدن کمپوست به آن اسپاون به میزان لازم (spawning) اضافه می گردد. در این مرحله کمپوستها تحت عنوان کمپوست فاز 2 قابل بسته بندی درون بلوک و کیسه و انتقال به سالنهای کشت قارچ می باشد.
3-تهیه خاک پوششی
برای اینکه یک ماده به عنوان خاک پوششی پذیرفت شود باید دارای ظرفیت نگهداری آب بالا، pH در حد خنثی، ضریب هدایت الکتریکی پایین، ساختارمناسب و عاری از مواد مغذی سهل الجذب برای قارچ باشد. بهترین ماده برای استفاده به عنوان خاک پوششی خاک پیت است. پیت یک ماده آلی است که از خزه های پوسیده و مرده تحت شرایط بی هوازی بوجود آمده است. در مناطقی که پیت ماس به عنوان خاک پوششی استفاده می شود، یک لایه بالایی سخت و ناصاف وجود دارد که بتدریج به پیت سیاهرنگ تبدیل می شود. این لایه ناصاف و سخت، جوان ترین نوع پیت است که توسط خزه های مرداب تشکیل می شود. پیت سیاهرنگ قدیمی تر است و مخلوطی از بقایای مردابی و علف می باشد.
خاک پیت بایستی از مناطق بکری که هیچ نوع کشتی در آن مناطق صورت نگرفته باشد، برداشت شود. پیت ناخالص سبب بروز مشکلاتی می شود زیرا ممکن است حاوی عوامل بیماری زا (ازجمله نماتدها) یا بذر علفهای هرز باشد. بهترین مرداب های پیت برای برداشت خاک پیت سیاهرنگ، در عرض جغرافیایی 55-50 درجه واقع شده اند. ایران با توجه به شرایط توپوگرافی منطقه عملا فاقد این ترکیب است و عموما از خاک مناسب از کشورهای اروپایی به ایران وارد می گردد. تحقیقات زیادی در حال حاضر درخصوص جایگزین های خاک پیت انجام شده است. در یک دهه اخیر ، آزمایشاتی با خاک رس، خاک کشاورزی، خاک نارگیل، کمپوت مصرف شده، فاضلاب شهری، خمیر کاغذ، مواد معدنی، الوتریلیت، سنگ ورمکیولیت و سایر محصولات انجام شده است. این ترکیبات به صورت کامل و یا نسبی با پیت جایگزین شدندکه البته به هیچ عنوان تاکنون جایگزین مناسبی برای آن نبوده اند